Arnavutluk’un başşehri Tiran‘da bulunan eski anti-nükleer sığınak, bugün Bunk’Art 2 ismiyle ülkenin komünizm periyodunda yaşananlara ışık tutarak ziyaretçilerine, tarihin derinliklerinde yolculuk yaptırıyor.
İçişleri Bakanlığı Tüneli olarak da bilinen ve 1981-1986 yıllarında inşa edilen yapı, komünist rejimin 1970’li yılların başında başlayan ve ülke genelinde çeşitli büyüklüklerde 175 bin sığınağın inşasına yol açan inşa projesinin bir kesimi olarak kayıtlarda yer alıyor.
İnşa ediliş tarihi bakımından komünist rejimin yıkılmasına yakın bir tarihte olması nedeniyle rejim tarafından gerçekleştirilen son “büyük işlerden” biri olarak bedellendiriliyor.
“Sütun Obje” kod isimli bu sığınak, devrin İçişleri Bakanına ayrılmış özel bir oda, telekomünikasyon vazifesi gören büyük bir salon ve 24 odadan oluşuyor.
Bu boyuttaki öteki pek çok sığınak üzere Bunk’Art 2 de muhtemel bir kimyasal yahut nükleer akına sağlam olarak tasarlanırken inşa buyruğunu veren komünist başkan Enver Hoca ve periyodun Başbakanı Mehmet Shehu’nun inşaat tamamlanmadan öldükleri için sığınağı görmedikleri söz ediliyor.
Sığınak 2016’de müze olarak hizmet vermeye başladı
Sığınağa başlarda Bakanlık binasından girilebilirken mevcut giriş çıkış kısmının daha sonra inşa edildiği belirtiliyor.
2016’da müze olarak hizmet vermeye başlayan yapı, yalnızca fizikî bir sığınak olmanın ötesinde, Arnavutluk’un 20. yüzyıl siyasi tarihini anlatan çok sayıda doküman, fotoğraf, görüntü ve interaktif standa de mesken sahipliği yapıyor.
Ziyaretçiler, komünist rejimin baskıcı yapısını, vatandaşların içinde bulunduğu berbat hayat şartlarını ve rejime karşı direniş hareketlerini bu stantlar aracılığıyla yakından tanıma fırsatı buluyor.
Bunk’Art 2, eski diktatör Enver Hoca’nın Tiran yakınlarındaki sığınağının da yer aldığı BunkArt1 ile Kasım 2014’te başlayan projenin ikinci ayağı olarak ön plana çıkıyor.
Ziyaretçiler müzede, komünizm periyodunun yanı sıra 1912’de kurulan Arnavutluk devleti, monarşinin gelişi, monarşinin düşüşü, faşizmin gelişi ve komünizmin yükselişi üzere periyotlara şahitlik edebiliyor.
Dokuz yıl evvel müzeye dönüştürüldü
Bunk’Art 2’de rehber olarak vazife yapan Sokol Selami, AA muhabirine, müzenin tarihini ve burada sergilenenleri anlattı.
Sığınağın mümkün bir savaş durumu göz önüne alınarak İçişleri Bakanı ve Polis Şefi için yaptırıldığını anımsatan Selami, “Dokuz yıl evvel burayı, yüklü olarak komünist rejimin kurbanlarının anısına bir müzeye dönüştürdük. Arnavutluk’un, 1912’den komünist rejimin yıkılışına kadar olan tarihini anlatmaya çalışıyoruz.” diye konuştu.
Selami, Arnavutluk’un karanlık tarihi hakkında hiçbir yerde anlatılmayan şeyleri anlatmaya efor gösterdiklerini söyledi.
Müzede, 1912’den 1991’e kadar Arnavutluk’un tüm periyotları hakkında farklı odalarda stantlar de sunduklarını kaydeden Selami, “Dosyalar, silahlar, kalıntılar, dinleme aygıtları, o devirden kalma mobilyalar, özcesi o devirden kalma bütün materyalleri mümkün olduğunca özgün haliyle sunmaya uğraş gösteriyoruz.” tabirlerini kullandı.
Selami, sığınağın tasarlandığında çeşitli bakanlıkları birbirine bağlayacak biçimde inşa edildiğini, müze olmasının akabinde ulusal güvenlik nedeniyle farklı bakanlıklara giden bütün tünellerin kapatıldığını belirtti.
Batı Avrupa başta olmak üzere dünyanın her yerinden turistlerin müzeye ilgi gösterdiğini kaydeden Selami, Türk turistlerin de ülkenin karanlık komünizm devrini merak ettiğini ve müzeyi ilgiyle ziyaret ettiğini kelamlarına ekledi.
Turistler müzeyi toplumsal medyadan keşfediyor
Müzeyi ziyaret eden, İngiltere’den gelen Nijeryalı Michel Sofusi, burayı “havalı” bulduğunu söz ederek, “Müzeyi, toplumsal medyada gördük. Beğendim, kapıları sağlam, hangi gereçten yapıldığını bilmiyordum, burada öğrendim.” dedi.
Fransa’dan gelen Sumeya da Arnavutluk’u birinci kere ziyaret ettiğini kaydederek, “Müze çok hoş ve enteresan. Müzeyi toplumsal medyada gördük ve geldik.” diye konuştu.
Fransa’dan gelen diğer bir turist Nouelle Hosas da başşehir Tiran’ı keşfetmeye başlar başlamaz Bunk’Art 2’yi ziyaret ettiklerini, müzenin düzgün, biraz gerilimli ve ilgi cazibeli olduğunu lisana getirdi.